Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii

Sekcja Obserwacji Słońca


2018-05-26    Czas UT: 19:50 (Data juliańska: 2458265.326)
P= -17.32°   Bo= -1.32°   Lo= 222.84°   Carr. Rot 2204
Przejdź do generatora efemeryd
ARTYKUŁY

I Konwent heliofizyczny w Białkowie Helcon 2014
18-10-2014

W dniach 11 – 12 października 2014 roku został zorganizowany I Ogólnopolski Konwent Heliofizyczny „HELCON 2014” przez Futorologiczne Koło Naukowe 42 przy Uniwersytecie Wrocławskim. Miło nam , że naszą Sekcję SOS PTMA dostrzeżono jako równoprawnego partnera do współpracy w ramach naukowych prowadzonych systematycznych obserwacji naszej dziennej gwiazdy pod względem wizualnym jak i fotograficznym . Sekcję SOS PTMA na Ogólnopolskim Konwencie Heliofizycznym HECO2014 reprezentował koordynator Tadeusz Figiel , Agnieszka Nowak , Łukasz Wojtyniak i Janusz Bańkowski. Zdjęcie grupowe uczestników konwentu, wraz z prof. Rudawym. Przy koronografie. Pokój do obserwacji.[...]

ARTYKUŁY

Maksimum Aktywności Słonecznej
11-09-2013

Jerzy Zagrodnik Członek PTMA Współpracownik Hvezdarny W Sezimovo Usti Stacja obserwacji Słońca nr 31 Jak długo obserwuje Słońce, a przeprowadziłem dotąd 5568 obserwacji Słońca nie pamiętam tak niskiej aktywności słonecznej, która by w Liczbie Wolfa wynosiła bez współczynnika 138 plam na tarczy słonecznej. Obecnie maksimum nastąpiło dnia 16 maja 2013 roku. W obecnym roku wszystkie dni obserwacyjne są bardzo zaniżone w stosunku do poprzednich lat, w których występowały maksima aktywności słonecznej i tak w moich obserwacjach w maju w Liczbie Wolfa przeprowadzone obserwacje wyglądają w dniach 01 – 54 plamy, 02 – 69 plam, 05 – 76 plam, 06 – 68 plam, 07 – 62 plamy, 08 – 102 plamy, 09 – 67 plam, 10 – 82 plamy, 11 – 90 plam, 14 – 110 plam, 15 – 106 plam i 16 – 138 plam na tarczy słonecznej. Tutaj trzeba brać pod uwagę, że to są wyłącznie moje obserwacje przeprowadzone wizualnie przez mój reflektor o średnicy zwierciadła 114 mm ogniskowej 500 mm i okularze lantanowym 12mm. Na pewno Liczba zbiorowa wszystkich członków będzie inna, bo każdy obserwator ma inny instrument do obserwacji Słońca. Dla przykładu podam aktywność w roku1991, 22 sierpnia wynosiła aż 325 plam na tarczy Słońca, a w późniejszych miesiącach danego roku nadal było bardzo dużo plam. W tym roku już w następnych miesiącach liczba plam słonecznych jest mocno zaniżona, co to oznacza czas nam pokaże. [...]

ARTYKUŁY

Wykres aktywności Słońca dwumiesięczny
11-09-2013

Na potrzeby naszej strony zamieszczanej w dwumiesięczniku " Urania i Postępy Astronomii Janusz Bańkowski przygotował program, który po wpisaniu raportów obserwatorów generuje taki wykres. Poniżej przedstawiam wykres wygenerowany dla lipca i sierpnia 2013 roku. Tadeusz F. [...]

ARTYKUŁY

Dziury Koronalne
25-07-2013

Kiedy cząsteczki wysoko energetyczne płyną całym strumieniem od Słońca w stronę Ziemi to muszą „targnąć” ziemskim polem magnetycznym wywołując jej przemianę i efektem tego są burze magnetyczne. Wydarzenie tych zjawisk obserwowane już było przez załogi stacji kosmicznych Skylab , Mir obecnie przez ISS. Na całej powierzchni naszej dziennej gwiazdy występują zróżnicowane pola magnetyczne . Przy wysokiej temperaturze korony słonecznej oddziaływanie cząsteczek wysokoenergetycznych (plazmy) w środowisku pola magnetycznego tworzy się promieniowania rentgenowskie. W miejscach gdzie linie sił pola magnetycznego są „wystrzelone” prosto w górę nie istnieją przeszkody aby cząsteczki poruszały w sposób swobodny . Wokół nich istnieje mniejsza gęstość większa odległość wzajemne od siebie i swoboda poruszania , podczas wykonywania fotografii korony słonecznej w tych miejscach najwyraźniej widać pociemnienie jej obszarów. Ten rodzaj ciemnego obszaru korony nazywamy dziurami koronalnymi. Tymi korytarzami korony wydostają się strumienie cząsteczek (plazmy) nawet gdy ich gęstość nie jest duża. Kiedy znajdą się w pobliżu Ziemi : „targają” i ”wstrząsają” naszą ziemską magnetosferę. Obecnie utworzona jak donoszą agencje powstała potężna dziura koronalna , która jej wielkość oceniona jest na prawie 25% rozmiarów tarczy słonecznej widoczny od strony fotografowanej. Przygotował Janusz Bańkowski P.S Już prof. Jan Mergentaler, który był jakby moim [...]

ARTYKUŁY

Jak wyznaczyć kierunki na Słońcu.
24-03-2013

Równik słoneczny i południk centralny wyznaczymy podczas obserwacji metodą projekcji, polegającej na rzutowaniu tarczy słonecznej na ekran, ustawiony w pewnej odległości od okularu. Ustawienie to przedstawia poniższe zdjęcie. Dla małej średnicy obiektywów teleskopów przyjmujemy średnicę koła na ekranie 100 mm, dla większych 150 mm i więcej. Po zgraniu rzutowanej tarczy Słońca z narysowanym kołem na ekranie ( można użyć szkicu zamieszczonego na naszej stronie) zaznaczamy plamę (A1).Czekamy kilka sekund i po jej przesunięciu w wyniku ruchu wirowego Ziemi zaznaczamy ( A2 ) Pamiętamy aby podczas zaznaczania nie ruszać teleskopem i ekranem. Następnie prowadzimy linię prostą prostopadłą do linii łączącej punkty A1 i A2 przechodzącą przez środek naszego koła. W ten sposób otrzymaliśmy linię wskazującą kierunek koła deklinacyjnego ( B ). Teraz z generatora efemeryd również znajdującego się na naszej stronie odczytujemy wartość ( P ) tzn. kąt między kierunkiem koła deklinacyjnego a osią obrotu Słońca {znak ( + ) znacza, że jego północny biegun położony jest na wschód od linii koła deklinacyjnego, a znak ( - ), że na zachód od niego. Doskonale to obrazuje poniższy rysunek. W ten sposób wyznaczyliśmy kierunki na Słońcu N,S,W,E. Teraz wystarczy przyłożyć do punktu ( N ) odpowiednią siatkę ortograficzną o wartości ( B ) z odpowiednim znakiem i możemy wyznaczyć współrzędne plam na naszym szkicu. przygotował i opracował; Tadeusz Figiel[...]

ARTYKUŁY

Jak wykonywać zdjęcia Słońca aparatem z dużym zoomem - moje spostrzeżenia.
21-03-2013

Zawsze mnie dziwiło dlaczego amatorzy wykonując zdjęcia muszą wykonać kilkanaście zdjęć by z nich wybrać te jedyne. Nie tak dawno dokonałem zakupu aparatu Nikon z zoomem 42x o ogniskowej od 24 mm do 1000 mm i zabrałem się uszczęśliwiony do wykonania zdjęcia Słońca i księżyca, te dwa zdjęcia bardzo mnie zaskoczyły, na zdjęciu Słońca widać kilka plam słonecznych, ale trochę rozmytych. Natomiast zdjęcie księżyca wyszło prawie idealnie, czy na to ma wpływ, że jedno zdjęcie wykonane zostało w dzień słoneczny, a drugie nocą? Nic bardziej mylnego, zdjęcia z dużym zoomem jeżeli chodzi o wykonanie tarczy słonecznej i plamami słonecznymi ładnie widzialnymi, trzeba istotnie wykonać minimum kilkanaście zdjęć by natrafić na ten ułamek sekundy gdy nie ma turbulencji. Ale to jeszcze nie wszystko by mieć zdjęcie idealne. Jeżeli wykonujemy zdjęcia w trybie automatycznym, w którym sam aparat wybiera ostrość obrazu, takie zdjęcie nie może być wykonywane, gdy w kadrze aparatu jest część chmur, bo wtedy aparat ustawia ostrość na to co jest bliżej. Następna sprawa, łatwo jest wykonać zdjęcie nocą, ale wykonać tarcze słoneczną o wiele trudniej, patrząc na ekran gdy nas oślepia światło słoneczne jak wydostać obraz dokładny na ekranie nie wiele na nim widzimy. Nie pozostaje nam nic innego jak w prosty sposób zrobić z tektury ekran z otworem w środku na teleobiektyw by widzieć dokładnie ekran, pod warunkiem, że mamy statyw a nie wykonujemy zdjęcie z wolnej ręki i jeszcze bardzo ważna sprawa od której[...]

ARTYKUŁY

Instrukcja wypełniania raportu
29-01-2013

Po załogowaniu jako obserwator wchodzimy do / Profil / i wpisujemy swoje dane osobiste a także dane dotyczące: teleskopu, powiększenia, używanego okularu oraz filtru. Dane te każdorazowo automatycznie zapiszą się w odpowiednim miejscu naszego raportu. W przeciwnym razie każdorazowo będzie trzeba uzupełniać te rubryki z naszymi danymi. Podczas obserwacji w tabelce obok szkicu lub w brudnopisie zapisujemy: - datę - czas uniwersalny -UT - dokładność obserwacji - t - widoczność - q - wiatr-w - seeing - S - ilość grup północnych –gN - ilość plam północnych – fN - ilość grup południowych - gS - ilość plam południowych - fS - ogółem ilość grup - g - ogółem ilość plam - f, Liczbę Wolfa-R obliczymy ze wzoru R = 10g+f - ilość półcieni z plamami - p - ilość plam bez półcienia - s, Aktywność plamotwórczą- SN obliczymy ze wzoru SN = 10p+s Te dane będą nam potrzebne do prawidłowego wypełnienia naszego raportu. W profilu klikamy na / Nowy raport / Otworzy nam się stronka, w której utworzymy swój raport zgodny z danym miesiącem. Po każdym wpisaniu obserwacji klikamy na / Zapisz / Wtedy jeszcze mamy możliwość edycji raportu. Dopiero po zakończeniu miesiąca klkamy na / Wyślij / Po wysłaniu raportu nie możemy już go edytować jedynie zobaczyć. Koordynator SOS PTMA Tadeusz Figiel[...]

ARTYKUŁY

Zaćmienia Słońca
19-01-2013

Zaćmienia Słońca należą do najbardziej spektakularnych zjawisk astronomicznych na niebie. Dla każdego śmiertelnika to zjawisko godne uwagi. Warto je zobaczyć chociaż raz w życiu. Już w starożytności zaćmienie Słońca miało duże zainteresowanie. Zjawisko wzbudzało strach i niepokój. Było zapowiedzią gniewu Boga.Jedni z pierwszych,którzy przewidziei te wspaniałe zjawisko byli Egipcjanie- potrafili wyliczyć zbliżające się zaćmienie i tym samym podporządkować sobie bogobojnych wyznawców. Ludzie krzyczeli w panice,wyznawali swoje grzechy uważali wówczas,że obserwują moment walki światła z ciemnością. Zaćmienie Słońca jest o tyle nietypowym zjawiskiem,że nawet zwierzęta i rośliny zdają zachowywać się inaczej- zwierzęta nie wydają dźwięków,a cała przyroda milknie. Zaćmienia Słońca powtarzają się w pewnych przedziałach czasu. W ciągu roku występują co najmniej dwa zaćmienia. Rzecz biorąc, całkowite zaćmienia Słońca zdarza się raz na danym obszarze co 370 lat. Co roku około 4cm rocznie, Księżyc oddala się od naszej planety z powodu ruchów pływowych,za ok.600mln lat średnica kątowa naszego satelity stanie się na tyle mała,że całkowite zaćmienia Słońca przestaną być widoczne z Ziemii. Wyróżniamy cztery rodzaje zaćmień: -Częściowe -Hybrydowe -Całkowite -Obrączkowe Do bliższego zapozniania się z tymi terminami zapraszam do skorzystania z fachowej literatury na ten temat. Ostatnie zaćmienie Słońca,które mogliśmy obserwować w Polsce było widoczne 4 stycznia 2011 roku([...]

ARTYKUŁY

Modernizujemy kitowy okular do obserwacji ekranowych Słońca.
03-01-2013

Wiadomo, że do obserwacji Słońca metodą projekcji na ekran musimy zaopatrzyć się w okular, który nie posiada wewnątrz żadnych części plastikowych. Co zrobić kiedy nie mamy takiego okularu, a dysponujemy okularem kitowym, tzn. z elementami plastikowymi wewnątrz. Mamy w zasadzie dwie możliwości: albo pozbyć się tego okularu albo go przysposobić do tego rodzaju obserwacji. W tym artykule pokażę jak przy minimalnym nakładzie uzyskać z kitowca okular nadający się do metody projekcji. Na początek musimy dokonać pomiarów wewnętrznej tulejki plastikowej, oraz zewnętrznej tulejki metalowej naszego okularu. W tym celu musimy odkręcić tulejkę metalową i przy użyciu najlepiej suwmiarki zmierzyć średnice wewnętrzne obu tulejek. Znając wymiary udajemy się do sklepu z częściami metalowymi i kupujemy tulejkę np. miedzianą używaną do c.o i jedną podkładkę powiększoną M10. Takie jak na zdjęciu poniżej. Podkładka M10 ma niestety średnicę zewnętrzną nieco większą od średnicy wewnętrznej tulejki metalowej okularu, dlatego będziemy musieli ją doszlifować. Możemy też użyć okrągłej blaszki lub monety i wywiercić w jej środku otwór o średnicy 10mm. Tulejkę miedzianą docinamy ba długość taką jaka jest tulejka plastikowa z soczewkami. Następnie wsuwamy ją w tulejkę plastikową delikatnie aby nie uszkodzić soczewek w okularze. Kolejną czynnością będzie nagrzanie boków tulejki plastikowej i dociśnięcie jej do scianek tulejki miedzianej. Przyblokowana w ten sposób tulejka miedziana nie będzie s[...]

ARTYKUŁY

Słońce
26-07-2012

Średnica Słońca 1391960 km. W porównaniu z Ziemią jest ono 335 000 razy bardziej masywne i ma 109 razy większą średnicę. Przyspieszenie grawitacyjne na powierzchni Słońca wynosi 274,96 m/s, prędkość ucieczki wynosi 618,67 km/s. Gęstość w centrum Słońca powstaje na skutek olbrzymiego ciśnienia górnych warstw słonecznych, wynoszące około 400 miliardów atmosfer. Gęstość w miarę oddalania się od środka spada, materia z której zbudowane jest Słońce, mimo olbrzymiego ciśnienia wszędzie zachowuje właściwości gazu. Słońce składa się z 70% wodoru, 28%helu, a około 2% przypada na pozostałe pierwiastki. Na równiku słonecznym prędkość rotacji jest największa, a na biegunach najmniejsza. Okres obrotu zmienia się od 25,38 dnia na równiku, aż do 35 dni w pobliżu biegunów. Według naszej współczesnej wiedzy o wewnętrznej budowie gwiazd, Słońce przedstawia się jako gigantyczny nuklearny kocioł, w którym wodór przemienia się w hel. Źródło energii promienistej Słońca, przemiana wodoru w hel, produkuje tę energię już 5 miliardów lat i będzie ją produkować jeszcze przynajmniej drugie tyle lat. Światło słoneczne jest białe, z widmem składającym się z barw od czerwonej przez pomarańczową, żółtą, zieloną, niebieską aż do fioletowej. Światło słoneczne rozczepione na poszczególne składniki barwne możemy obserwować w przyrodzie jako tęczę. Słońce oprócz promieniowania elektromagnetycznego, w którym nie brakuje promieniowania radiowego, można je usłyszeć w radiu na falach długich, rentgenowskiego i promi[...]

ARTYKUŁY

Aktywność Słoneczna a Życie na Ziemi
12-07-2012

Najlepiej zbadany jest wpływ Słońca na biosferę. Wszystkie organizmy swą egzystencje zawdzięczają Słońcu, pomiędzy Słońcem a człowiekiem ciągnie się pokarmowy, w którym uczestniczą rośliny i zwierzęta. Pod wpływem promieniowania widzialnego Słońca zwiększa się przyswajanie tlenu i przemiana materii. Promieniowanie widzialne oraz podczerwone i ultrafioletowe wzmagają czynności oddechowe i wydalnicze, pobudzając ośrodki krwiotwórcze, wskutek czego zwiększa się we krwi ilość erytrocytów i hemoglobiny. Promieniowanie podczerwone dostarcza jednak przede wszystkim ciepła. Największą rolę odgrywa promieniowanie ultrafioletowe, które wytwarza witaminę D, działającą przeciwkrzywicznie, przyspieszającą wzrost organizmu i zwiększając siłę mięśni. Wraz ze wzrostem aktywności Słońca wzmagają się także dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Badania wykazały, że to kwasowość żołądka zmienia się wraz ze stanem Słońca. Osłabienie jego właściwości bakteriobójczych w czasie maksimum sprzyja rozwojowi i zaostrzaniu się chorób przewodu pokarmowego. Na podstawie kilkunastu tysięcy obserwacji chorych w Wilnie, w latach 1963-1966 wysnuto wniosek, że dolegliwości sercowe nasilają się zawsze 2-3 dni po każdym rozbłysku chromosferycznym na Słońcu. Stwierdzono też, że podczas burz magnetycznych liczba zgonów na wskutek zawału wzrasta aż trzykrotnie. Rozbłysk chromosferyczny możemy zaobserwować około 8 minut po jego powstaniu, tyle potrzebuje światło, by dotrzeć do Ziemi. Cząstki korpuskularne wywołujące burzę[...]

ARTYKUŁY

MOJE OBSERWACJE SŁOŃCA CZ I
27-05-2012

Jak to się zaczęło. Obserwacjami plam Słonecznych zainteresowałem się już w roku 1978. Mając do dyspozycji soczewkę 68mm x390mm. zakupioną w PZO i drugą na okular o ogniskowej 20mm. zbudowałem swój pierwszy refraktor. Obserwacje prowadziłem po przez projekcję na ekran o średnicy 100mm. Do opracowania swoich obserwacji używałem siatki, które były załącznikiem do książki P. Kulikowskiego „ Poradnik Miłośnika Astronomii” Pierwsze swoje obserwacje wysłałem do prof. Jana Mergentalera uzyskawszy pochlebne recenzje. List od profesora był dla mnie natchnieniem do dalszej pracy nad swoimi obserwacjami. Zapisawszy się do PTMA miałem możliwość nabycia za ich pośrednictwem obiektywu 68mm.x 800mm. Wykonałem wtedy swój drugi refraktor również z myślą o obserwacjach plam. Wtedy już wyliczałem współrzędne heliograficzne plam biorąc efemerydy z Rocznika Astronomicznego. Koordynator SOS PTMA Tadeusz Figiel[...]

ARTYKUŁY

Bliźniacza gwiazda naszego Słońca
24-05-2012

Już od dłuższego czasu astronomowie szukają w kosmosie takiej gwiazdy, jakim jest nasze Słońce, licząc, że taka gwiazda może mieć układ planetarny podobny do naszego, a jeżeli jest taki układ planetarny to może jest też tam życie na któryś z planet. Po żmudnych poszukiwaniach znaleziono gwiazdę, która jest bliźniaczo podobna do naszego Słońca. Astronomowie z Vilanova uniwersytet, w Pensylwani USA, odkryli w konstelacji Skorpiona gwiazdę podobną do naszego Słońca. Gwiazda ta ma oznaczenie 18 Sco [ 141066 ], jest ona w odległości 47,5 lat świetlnych od Ziemi. Jej wiek obliczono na 4,2 miliardy lat, jest, więc trochę młodsza od naszego Słońca. Temperatura fotosfery jest obliczona na 5789 stopni, a więc bliska temperatury naszego Słońca. Obrót tej gwiazdy na równiku wynosi 23 dni i tutaj też jest zbliżona do naszej gwiazdy. Cykl plam jest taki sam jak na naszym Słońcu, maximum cyklu powtarza się, co 13 lat. Obie gwiazdy, czyli Słońce i gwiazda 18 Sco są w połowie swojego żywotnego cyklu. Wielkość tej gwiazdy jest bardzo zbliżona do wielkości naszego Słońca. Od roku 1997 gwiazda ta jest bez przerwy obserwowana przez teleskopy i radioteleskopy. Jest to przetłumaczenie a zarazem streszczenie materiału Pana Frantiska Martinka Dyrektora obserwatorium astronomicznego w Valasske Mezirici. Opracowanie Jerzy Zagrodnik[...]

ARTYKUŁY

INSTRUMENTY I OKULARY DO OBSERWACJI ASTRONOMICZNYCH
24-05-2012

Ten artykuł jest skierowany do młodych i nie tylko astronomów amatorów. W moim posiadaniu jest refraktor o średnicy 70mm i powiększeniu maksymalnym 175x, reflektor 90mm o powiększeniu maksymalnym 225x, reflektor 100mm o powiększeniu maksymalnym 250x, reflektor 114mm o powiększeniu maksymalnym 285x i reflektor 130mm o powiększeniu maksymalnym 325x.Wykonałem ponad 4000 obserwacji, to daje mi prawo zabrać w tej sprawie głos. Pan Ściężor wiele lat temu w Urani napisał, że na każdy centymetr średnicy zwierciadła czy obiektywu można liczyć powiększenie 25x. Pan Płeszka napisał na swojej stronie internetowej, że powiększenie danego zwierciadła powinno wynosić dwukrotność średnicy, oczywiście chodzi o maksymalne powiększenie, nic bardziej mylnego. Żeby się nie rozpisywać pozwolę sobie na podanie okularów do jednego z moich teleskopów, a więc teleskop Tasco średnica zwierciadła 130mm powiększenie maksymalne 325x, te powiększenie jest tylko do celów reklamowych, jest prosty wzór na odpowiedni okular, który nam da bardzo klarowny obraz. Obliczamy w ten sposób 25 x 13cm średnicy to nam daje 325x powiększenia, tą wartość dzielimy przez 3 daje nam powiększenie 108x i ten obraz będzie bardzo dokładny, możemy ze stratą klarownego obrazu powiększyć do 216x, to pozwoli nam na zauważenie szczegółów bardzo kiepskiej jakości. Z tego, co opisałem wywodzi się jedno, nie warto kupować reflektora czy refraktora o średnicy mniejszej od 130mm, bo będziemy z tego instrumentu bardzo niezadowole[...]

ARTYKUŁY

GWIAZDA BETLEJEMSKA
24-05-2012

Biblijny opis zjawiska astronomicznego, zwanego najczęściej gwiazdą betlejemską, nie przestaje intrygować również naukowców, o czym świadczą ciągle pojawiające się, w literaturze astronomicznej doniesienia na ten temat gwiazdy Biblijnej. Z punktu widzenia astronomii istotne wydają się trzy zdania z drugiego rozdziału Ewangelii św. Mateusza [ cytujemy według Biblii], Wtedy Herod przywołał potajemnie Mędrców i wypytał ich o dokładnie o czas ukazania się gwiazdy. A oto gwiazda którą widzieli szła przed nimi i zatrzymała się nad miejscem, gdzie było Dziecię. Pierwsze dwa z przytoczonych zdań wskazują, że gwiazda betlejemska była jakimś nowym obiektem lub zjawiskiem, które pojawiło się na niebie. Z trzeciego zdania wynika natomiast, że gwiazda ta, po pierwsze, poruszała się po niebie i po drugie, że ruch ten odbywał się ze wschodu na południe. Dotychczas z zapisków kronikarskich można było wydobyć, że to była gwiazda z miotłą, a więc musiała to być Kometa, żadna z dotychczasowych Komet po obliczeniu orbit nie pasowała do daty narodzin Dzieciątka, aż do roku 2004. Możliwe, że wreszcie odkryto gwiazdę Betlejemską. Obecnie możemy obserwować odkrytą w sierpniu 2004 roku Kometę przez amerykańskiego miłośnika astronomii. Po obliczeniu orbity przez naukowców może pasować do daty narodzin Dzieciątka Jezus. Wiadomo z rycin, że jest to gwiazda z ogonem, więc na pewno musiała to być Kometa. Ta Kometa mogła być widoczna gołym okiem z uwagi na małe zapylenie nieba w tamtych czasach, jak i noce[...]

<< Poprzenia 1 2 3 4 5 Następna >>